Φαντάσου έναν κόσμο χωρίς μύθους.
Χωρίς τον Οδυσσέα να χάνεται για να μάθουμε πώς επιστρέφει κανείς.
Χωρίς την Περσεφόνη να κατεβαίνει στο σκοτάδι για να μας δείξει ότι η άνοιξη γεννιέται από τον χειμώνα.
Χωρίς δράκους, θεούς, ήρωες και τέρατα.
Μόνο γεγονότα. Μόνο δεδομένα. Μόνο επιβίωση.
Θα ήταν ένας κόσμος λειτουργικός, αλλά άδειος.
Ένας κόσμος που ξέρει πώς ζούμε, αλλά όχι γιατί αντέχουμε.”
Γιατί ερωτευόμαστε, ενώ πονάμε. Γιατί συνεχίζουμε, ενώ φοβόμαστε. Γιατί, ακόμη και σήμερα, χρειαζόμαστε να μας ειπωθεί μια ιστορία πριν κοιμηθούμε, έστω κι αν την ονομάζουμε αλλιώς. Οι μύθοι δεν γεννήθηκαν για να εξηγήσουν τον κόσμο. Γεννήθηκαν για να κρατήσουν τον άνθρωπο όρθιο μέσα του. Και ίσως, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, τα εργαλεία και οι λέξεις, αυτό να παραμένει η πιο βαθιά ανθρώπινη ανάγκη όλων.
Από τις πρώτες νύχτες της ανθρωπότητας, τότε που ο κόσμος φωτιζόταν μόνο από τη φωτιά και τα άστρα, οι άνθρωποι μαζεύονταν γύρω από έναν κύκλο. Κάποιος σηκωνόταν, άνοιγε την παλάμη του στον αέρα και άρχιζε να μιλά. Ήταν η στιγμή που γεννιόταν ο μύθος. Όχι ως παραμύθι, όχι ως ψέμα, αλλά ως η πρώτη γλώσσα της ψυχής. Οι αρχαίοι μύθοι δεν ήταν ποτέ απλές ιστορίες, ήταν χάρτες.
Ο Carl Jung έλεγε πως τα σύμβολα είναι οι φυσικές εικόνες της ψυχής. Όταν η λογική αδυνατεί να ερμηνεύσει έναν φόβο, μια κρίση, ένα όνειρο ή μια εσωτερική αναστάτωση, το ασυνείδητο επιλέγει να μιλήσει με σύμβολα. Με εικόνες. Με μύθους. Γιατί; Επειδή η ψυχή δεν μιλά με λέξεις — μιλά με εικόνες.
Και οι εικόνες αυτές, οι αρχέτυπες, είναι κοινές σε όλους τους ανθρώπους. Δεν έχει σημασία από ποιον πολιτισμό προέρχεται κάποιος. Όλοι γνωρίζουμε, σε έναν βαθύ εσωτερικό τόπο, τον ήρωα, τη μητέρα, τον δάσκαλο, τον προδότη, τη σκιά, τον δράκο, το φως.
Αυτές οι μορφές είναι οι κώδικες της ψυχικής μας δομής. Και οι μύθοι είναι η αφήγηση αυτών των κωδίκων. Όταν, λοιπόν, διαβάζουμε ή ακούμε έναν μύθο, δεν μαθαίνουμε κάτι ξένο από εμάς. Αναγνωρίζουμε κάτι μέσα μας. Κάτι που ήδη υπάρχει αλλά δεν βρίσκει τρόπο να εκφρασθεί.
Η ψυχή αναγνωρίζει αυτό που χρειάζεται. Υπάρχει μια παράξενη σοφία μέσα στον μύθο: εμφανίζεται πάντα τη στιγμή που τον χρειαζόμαστε.
Όταν νιώθουμε χαμένοι, εμφανίζεται ο μύθος της Οδύσσειας. Όταν παλεύουμε με κάτι σκοτεινό μέσα μας, εμφανίζεται ο μύθος του Θησέα στο Λαβύρινθο.
Ότι δεν πάει κάτι λάθος με εσένα. Ότι το μονοπάτι σου έχει περπατηθεί ξανά και ξανά – και πάντα οδηγεί στην επιστροφή.
Η απώλεια. Η μοναξιά. Αυτό που δεν έγινε ποτέ αλλά το θέλαμε. Αυτό που έγινε και μας σημάδεψε. Η πληγή που ακόμη αιμορραγεί. Το όνειρο που φοβόμαστε. Η ανάγκη για μια ζωή διαφορετική.
Ο μύθος μάς δίνει γλώσσα για αυτά. Τα μετατρέπει σε μορφές, σε εικόνες, σε αφηγήσεις. Και όταν κάτι αποκτήσει μορφή, μπορεί να θεραπευτεί.
Ο Joseph Campbell παρατήρησε κάτι συγκλονιστικό: ότι σε κάθε πολιτισμό, σε κάθε εποχή, σε κάθε γωνιά της γης, οι μύθοι έχουν την ίδια δομή. Ένα άτομο, νιώθει ένα κάλεσμα, αντιστέκεται, βγαίνει από το οικείο, δοκιμάζεται, συναντά συμμάχους και αντιπάλους, πέφτει, πεθαίνει συμβολικά, αναγεννιέται, επιστρέφει με ένα δώρο.
Είναι η ιστορία όλων μας. Κάθε φορά που χάνουμε έναν ρόλο, μια ταυτότητα, μια σχέση, μια βεβαιότητα, και ξαναβρίσκουμε τον εαυτό μας πιο σοφό, πιο αληθινό, πιο δυνατό — ζούμε το Ταξίδι του Ήρωα.
Η Maureen Murdock αναγνώρισε ότι η γυναικεία ψυχή ακολουθεί μια διαφορετική πορεία: όχι τόσο την έξοδο από το οικείο, αλλά την κάθοδο στο εσωτερικό.
Η ηρωίδα, απομακρύνεται από το θηλυκό, υιοθετεί το αρσενικό πρότυπο για να επιβιώσει, φτάνει στην κορυφή, βιώνει το κενό, κατεβαίνει στο ασυνείδητο, συναντά την Περσεφόνη, θεραπεύει το θηλυκό, επανενώνει θηλυκό και αρσενικό, και επιστρέφει πλήρης.
Είναι ένα ταξίδι, όχι προς τα έξω, αλλά προς τα μέσα. Όχι προς τη νίκη, αλλά προς την αλήθεια. Όχι προς την αναγνώριση, αλλά προς την επανένωση.
Γιατί, λοιπόν, χρειαζόμαστε μύθους σήμερα; Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος έχασε τις γέφυρες που κάποτε ένωναν το συνειδητό με το ασυνείδητο. Ζούμε σε μια εποχή που ξέρει πάρα πολλά, αλλά νιώθει πολύ λίγα.
“Οι μύθοι είναι η χαμένη γέφυρα. Το μονοπάτι πίσω στην ψυχική μας σοφία. Χρειαζόμαστε μύθους γιατί
μάς δίνουν γλώσσα για τον εσωτερικό μας κόσμο,
μας δείχνουν ότι δεν είμαστε μόνοι,
μας βοηθούν να δούμε το τραύμα χωρίς φόβο,
μας αποκαλύπτουν τις δυνάμεις που κοιμούνται μέσα μας,
μας καθοδηγούν όταν δεν ξέρουμε πού να στρίψουμε,
μας επιτρέπουν να δώσουμε νόημα στις δοκιμασίες,
μας θυμίζουν ότι η πτώση είναι μέρος της πορείας,
μας μαθαίνουν ότι το σκοτάδι προετοιμάζει το φως, και φυσικά, μας δείχνουν ότι κάθε τέλος είναι μια αρχή.”
Η σύγχρονη ψυχολογία αναγνωρίζει πλέον ότι η αλλαγή δεν συμβαίνει απλώς με κατανόηση. Συμβαίνει με εμπειρία, με βίωμα, με εικόνα, με αφήγηση.
Ένας μύθος δεν διαβάζεται. Βιώνεται. Ο μύθος που σε αγγίζει δεν είναι ιστορία κάποιου άλλου, είναι η δική σου ιστορία. Είναι η δική σου Σκιά, ο δικός σου Πατέρας, η δική σου Μητέρα, η δική σου Κάθοδος, ο δικός σου Φοίνικας.
Και εδώ αρχίζει το ταξίδι.
